Tarata tadiraram

Beethovens Pastorale Symfonie is ongetwijfeld een buitenbeentje. Niet alleen heeft ze vijf in plaats van vier delen. Met een ondertitel als Herinneringen aan het landleven suggereerde Beethoven bovendien een voor hem onkarakteristieke programmatische insteek. Het zat latere luisteraars niet altijd even lekker. Vooral in de twintigste eeuw hebben nogal wat welopgevoede lui zich beijverd die buitenmuzikale bagage onder de mat te vegen. Sentimentele toonschilderij paste het portret van de meester uit Bonn niet. Vooral van de nagebootste vogeltjes werd gegruweld. De een vond het een smet op Beethovens œuvre, de  ander probeerde hem alsnog vrij te pleiten van wat, zo meende men, enkel oppervlakkig een frivoliteit leek. Wat ons betreft, we wensen ze een frisse neus toe.

- Régis Dragonetti

We use services such as Youtube and Vimeo for videos and other media. To view this, you have to give permission to place cookies. More information…

  • Cookies are required for the website to function properly. This way the content of your shopping cart will be remembered during the order and you can log in on the website with your account.
  • Cookies are also needed to enrich your experience on the website. For example, media from third parties such as videos. We also keep statistics to continuously improve the site.
  • Finally, cookies are used to process further information about our marketing activities, such as newsletters and advertisements, in the most efficient and personal way.

Cookie settings

00:18 → Ontwaken van gelukzalige gevoelens bij aankomst op het platteland

De hunker naar ongerepte natuur is zo oud als de straat. Letterlijk wellicht. We zien het zo voor ons. Beethoven die het broeierige Wenen heeft geruild voor een landelijk zomerverblijf en zijn eerste wandeling aanvat. Heerlijk! En wat doet een mens wanneer het hart hem denkt te ontspringen? Juist, hij gaat zingen. Eerst wat binnensmonds, noten en motiefjes sprokkelend (intro): tarata tadidaram. Volgt een tweede schuchtere poging (hobo solo), die al snel uitloopt op een kwelen uit volle borst (tutti): taratata-tadidaram-tarata-ta-didaram-ta-tadidara-ta-ta-taaaaaa-tira-dira-rata-tadida-rata-tadirara enzovoort. Is dit een naïeve transcriptie? Programmatische heiligschennis? Het spel met korte muzikale cellen van Beethovens middenperiode spoort nu eenmaal goed met zo’n lezing. En zeg nu zelf: waarom zou je aanstekelijke vrolijkheid überhaupt wegredeneren?

12:43 → Tafereel aan de beek

Afgaand op een bekende lithografie schreef Beethoven zijn Pastorale liggend op een oever, met enkele vriendelijke schaapjes in de achtergrond. Een romantisch verzinsel natuurlijk. En net zo kan je dit beektafereel bezwaarlijk vanuit de hydrodynamica verklaren (nogal wiedes). Zeker, de begeleiding van de strijkers heeft iets kabbelends. Maar dat heeft met Beethovens slimme boogaanduidingen te maken en met het feit dat hij de aanvangsmelodie op een lichte tijd neerlegt. Harmonisch kabbelt het trouwens allesbehalve. Even verzeilen we zelfs in si groot (ver van de begintoonaard). Als het hier werkelijk om een Oostenrijks beekje gaat, dan toch een met meanders tot in de Noordelijke Marianen. Tot slot krijgen we bij wijze van coda in het hout nog de drie beroemde vogels te horen. Nachtegaal  (fluit), kwartel (hobo) en koekoek (klarinet) tekenen present. Zoals gezegd vormden ze stenen des aanstoots voor musicologen met te veel fatsoen. Het weze hen een troost dat vissen niet zingen. Hoewel, misschien zitten die in de rusten verstopt? Karper, snoek, forel?

24:42 → Vrolijk samenzijn van landlieden

Het derde deel volgt, net als voorgaande delen trouwens, het normale symfonische plan. Een pittig scherzo dus, al is er in dit geval wat volkse couleur locale aantoegevoegd. Een zenuwachtig neergaande pizzicatolijn wordt bruusk gecontrasteerd met een legato melodie in een volslagen andere toonaard. Na een eerste climax dunt het orkest dan uit tot een eenvoudige dansbegeleiding in de violen. Het vrolijke wijsje van de hobo zit een beetje scheef in de maat en wanneer de fagot daarop een slotwending formuleert, ontstaat eenkomisch effect. Wie wil kan daar het geknoei van een provinciaal orkestje in horen. Duidelijker nog is de verwijzing in het trio waar de driekwartsmaat plots omslaat in een tweekwartsmaat. Hier is het voetengestamp van dansende boeren onmiskenbaar. Enkel
concertzaalgeplogenheden weerhouden ons ervan mee te doen.

30:15 → Donder, storm

De landlui eindigden hun gestoei met drie krachtige dominant septiemakkoorden op do. Ha, denkt u  dan (of voelt u), daar komt een stralend fa groot aan! Maar neen. Een dreigende re mol tremelo in de bas stuwt de blik abrupt de hoogte in. Onweer! Met alle pret waren de donkere wolken ons ontgaan. En ook zonder pret kan het je zomaar ontgaan. Orthodoxe polemisten stipten vooral de structurele functie van dit deel aan. Meer nog, stiekem was dit geen vierde deel, beweerden ze, maar een inleiding op de finale. Kan best zijn. Maar kom: dramatische akkoorden, apert paukengeroffel... Het vergt een wel heel stevige dosis goede smaak om hier geen donder te horen. Vooral de contrabassen die op het einde nog narommelen zou je zo met the real thing verwarren. Klanknabootsing zonder meer.

34:16 → Herderszang, blijde en dankbare gevoelens na de storm

Na de spectaculaire storm kentekent bucolische eenvoud deze finale. Met een uiterst minimum aan middelen schept Beethoven een groothartig nadruppelend slot. Het thema is amper meer dan een gebroken akkoord. De harmonisering is vaak basaal, met hier en daar primitief aandoende open kwinten. De modulaties, die normaal voor impulsen zorgen, liggen haast voor de hand. Goed, een enkele keer zweeft het richting een verder afgelegen toonaard, maar lang duren die uitstapjes niet. Om het wat stout uit te drukken: de muziek is net niet saai. Maar dat is het nu precies. De buitenmuzikale idee van ‘loutering’ is exact wat ze nodig heeft. Sterker nog, wat haar bovenzinnelijk maakt.

Honger naar meer artikels? 

Het driemaandelijkse magazine van Symfonieorkest Vlaanderen - Symfozine - brengt interviews met solisten en (gast)dirigenten, neemt je mee achter de schermen van het orkest en zorgt voor verdieping bij de concerten.

Dit artikel verscheen in Symfozine 92 (jan - maa 2022) en werd geschreven door Régis Dragonetti.

Vraag je gratis exemplaar aan

Ook ons drukwerk ontvangen? Stuur je adres door naar info@symfonieorkest.be

Stuur ons een e-mail

Cookies

We use cookies and similar techniques to analyze the use of the website, to make it possible to display third-party content such as videos, and for various other applications. These cookies are also placed by third parties. By clicking “Yes, I accept”, you agree. If you do not agree, you can specify your preferences via the "Adjust settings" button. More information…

  • Cookies are required for the website to function properly. This way the content of your shopping cart will be remembered during the order and you can log in on the website with your account.
  • Cookies are also needed to enrich your experience on the website. For example, media from third parties such as videos. We also keep statistics to continuously improve the site.
  • Finally, cookies are used to process further information about our marketing activities, such as newsletters and advertisements, in the most efficient and personal way.

Cookie settings