Symfonieorkest Vlaanderen

Poska doet Petroesjka

Een kille januaridag, tussen regenvlaag en stortbui, en de lente lijkt wel erg ver weg. Het belet Kristiina Poska niet om nu al in vuur en vlam te staan voor wat er in mei zit aan te komen: Petroesjka, het tweede van de drie magistrale balletten die Igor Stravinsky begin vorige eeuw componeerde. Het dendert, raast en wervelt van de eerste tot de laatste noot in een partituur die uitvoerders én dirigent plaagt met fantastische complexiteiten. Worden de mouwen ten huize Poska al opgestroopt?

Sofie Taes Zoomde met Kristiina Poska op donderdag 6 januari 2022.

Je gaat de berg Olympus beklimmen, Kristiina.

“Het voelt wel als een expeditie, ja! Stravinsky's ballettrilogie behoort tot de absolute topstukken van de 20ste eeuw: het belang ervan is niet in woorden te vatten. Dit soort iconische muziek draag je als muziekprofessional altijd met je mee, ergens in een hoekje van je brein. Ik heb een immens respect voor Petroesjka. Maar ook wat koudwatervrees. Hoe begin je aan zo’n magnum opus?”

Nou, hoe inderdaad…?

“Als uitvoerder probeer je eerst en vooral te achterhalen wat de componist heeft willen zeggen. Wat de boodschap is van zijn muziek. Al heeft Stravinsky - notoir tegendraads als hij was - ooit verklaard: ‘muziek kan niets anders uitdrukken dan zichzelf’. Best choquerend, niet? Toch ga ik doen wat ik altijd doe: uitspitten wat ik maar aan context vinden kan en dan starten met het analysewerk. Als ik op de eerste repetitie verschijn, moet het basisconcept er zijn én de techniek gebeiteld zitten.”

Waar focus je op eens je met de musici kan werken?

“In dit geval zal mijn taak vooral zijn om het theatrale en speelse van Petroesjka naar boven te halen. Met kostuums, choreografie, enscenering en decors kan je op een heel directe manier verhalend werken. Wij doen het enkel met klank, maar mogen niet inboeten aan expressie, sfeer of vertellend vermogen. 

Voorts zal het erop aan komen om spankracht en reliëf in het stuk aan te brengen, want de flow zit helemaal anders dan bij een symfonie. Daar neemt de componist je mee langs paden waarmee je als orkest wel vertrouwd bent. In het geval van Petroesjka wordt het scenario ontvouwd in vier tableaux en een resem opeenvolgende nummers. Naast de technische aspecten van de partituur wordt het vinden van een goed verhaalritme de grootste uitdaging. De belangrijkste, ook! Uiteindelijk willen we het publiek meeslepen in de lotgevallen van dat wonderlijke personage.”

Petroesjka: het verhaal

Het verhaal speelt zich af op een markt in Sint-Petersburg, waar feest wordt gevierd in aanloop naar de Vasten. Een tovenaar wekt drie stropoppen tot leven. Zij kunnen nu dansen en plezier maken, maar ook andere menselijke gevoelens ervaren: liefde, bitterheid, woede, spijt. En jaloezie: Petroesjka wordt verliefd op de Ballerina, maar zij valt voor de flamboyante Moor. De liefdesrivalen spelen het spel tot de dood, maar dat is niet het einde van Petroesjka: hij keert terug als geest en laat iedereen het raden naar wat echt is en wat niet.  

 

Het verhaal van de pop Petroesjka die de speelbal wordt van menselijke passies, begint als een sprookje maar verglijdt in een netelige allegorie … vintage Stravinsky?

“Het provoceren zit Stravinsky in het bloed. Zijn statements betekenen vaak het tegengestelde van wat ze lijken. Als luisteraar schipper je daardoor voortdurend heen en weer: wat bedoelt hij nu eigenlijk? Dat is niet anders in Petroesjka. De hoofdfiguur is een pop die sterft en herrijst. We horen de muziek veranderen bij die dramatische verhaallijn maar de carnavalgangers die met de poppen dansten, gaan onverstoord verder. Hebben ze niets gemerkt? Of voelen ze geen emoties? Stravinski daagt ons zelfbeeld uit: als het de poppen zijn die het drama beleven, wat is dan de werkelijkheid? Hun wereld of de onze?” 

Wat maakt Stravinsky's muziek zo bijzonder?

“De manier waarop hij met extremen speelt: de natuurkracht versus het etherische, vernieuwing versus traditie, vernuft versus intuïtie… Stravinsky hield ervan niet enkel de muzikale goegemeente maar ook zichzelf voortdurend buiten de comfortzone te duwen. Beeld je in: hij schreef Petroesjka een jaar na De Vuurvogel - een uitslaand succes. Voor zijn tweede ballet wilde hij nóg beter doen. Daar is hij ook in geslaagd. Enkele jaren later speelde hij dat met Le Sacre du Printemps overigens opnieuw klaar. Dat zegt zoveel over deze man: ambitieus, lak aan regels, alles uit de kast!”

De trilogie van Russische balletten behoort tot de klassieke canon. Waarom is het belangrijk om dat repertoire te blijven spelen? Geef je niet beter een kans aan minder bekend werk?

“Als je het mij vraagt, hebben we alles nodig: grote klassiekers, ten onrechte vergeten historisch repertoire én hedendaagse muziek. Aan de ene kant spiegelt een compositie altijd de geest van haar tijd. Daarom is het belangrijk muziek van nu naar een publiek toe te brengen. Aan de andere kant hebben klassieke kleppers als deze een tijdloos karakter, een transcendente kwaliteit. Dat soort muziek slaagt erin je steeds opnieuw te raken en te verrijken, ongeacht het jaar waarin ze geschreven is of gehoord wordt. Ik geloof dat we daar als musici en muziekliefhebbers ook bewust naar zoeken. Het is alvast waar ik naar zoek: iets dat het alledaagse overstijgt en verbonden is met ons diepere wezen.”

Jullie zullen het programma vijfmaal uitvoeren. Is er een grote groeicurve tussen het eerste en het laatste concert?

“Een van de dingen waar ik zo van hou bij SOV, is dat we vlak voor elk concert steevast anderhalf uur repeteren. Reken dat bij de eigenlijke voorstellingen en je begrijpt dat een werk nog enorm kan rijpen. Dat is niet alleen voor de muziek maar ook voor ons een geweldige opportuniteit. Je hebt daarvoor wel een orkest nodig dat bereid is om steeds verder te gaan en zich telkens helemaal te geven. Gelukkig zijn de muzikanten van SOV van het juiste kaliber.” 

Blijft het wel spannend voor je om nieuwe producties onder de stok te krijgen?

“Absoluut. Zeker deze Petroesjka! Ik zat onlangs te denken: wat als dat magische poppenspel z’n geheime krachten ontbindt en het resultaat helemaal anders wordt dan ik me nu voorstel? Om eerlijk te zijn: dat zou ik best fijn vinden [lacht]. Dat Petroesjka ons bij de hand neemt en toont hoe hij zijn verhaal wil horen vertellen: ‘Niet zus, maar zo!’ ‘Oké’, zal ik zeggen, ‘let’s go.’”  

  • 9 jun
    -
    19 jun
    Speeldata
    • 9 jun
      20:00
      Concertgebouw, Brugge
      Concertzaal
    • 10 jun
      20:00
      CC Leietheater, Deinze
      Theaterzaal
    • 11 jun
      20:00
      Muziekcentrum De Bijloke, Gent
      Concertzaal
    • 12 jun
      15:00
      DE SINGEL, Antwerpen
      Blauwe Zaal
    • 19 jun
      11:00
      CC De Spil, Roeselare
      Schouwburg

Honger naar meer artikels? 

Het driemaandelijkse magazine van Symfonieorkest Vlaanderen - Symfozine - brengt interviews met solisten en (gast)dirigenten, neemt je mee achter de schermen van het orkest en zorgt voor verdieping bij de concerten.

Dit artikel verscheen in Symfozine 93 (april - juni 2022) en werd geschreven door Sofie Taes.

Vraag je gratis exemplaar aan

Ook ons drukwerk ontvangen? Stuur je adres door naar info@symfonieorkest.be

Stuur ons een e-mail